Oor die afgelope tien jaar het die Voetspore-span al baie interessante plekke besoek, maar nog nooit het ons ‘n plek so vreemd as die Dogons van Bandiagara teëgekom nie, skryf JOHAN BADENHORST uit Mali in Wes-Afrika.

Ons is stadig in die vreemde, unieke wêreld ingelei. Eers noordoos van Bamako in Mali, langs die loop van die Nigerrivier, was daar die stad Djenne.

Wêrelderfenisgebied.

Die grootste moddermoskee ter wêreld, gebou in 1280, en weer gerestoureer in 1907. Ru, rof, ongekunsteld, maar eintlik soos ’n feetjiekasteel.

Ons het Djenne besoek op ’n Maandag, toe die daaglikse mark op die dorp plaasgevind het. Dis baie besig so al om die moskee. So besig, die plaaslike mense merk ons nie eens op tussen die verkopers en kopers nie.

Dis gedroogde vis, groente en baie mango’s, plastiese emmers, goedkoop klere – al die dinge wat ’n mens op ’n Afrikamark aantref. Ook bokke, beeste en skape.

Maar ons het verder stroomop beweeg, na die stad Mopti. Mopti is op ’n skiereiland geleë.

Die watervlakke van die rivier was baie laag. Dit ontbloot die rommel. Dis jammer, en moeilik om mis te kyk. Maar ook op Mopti is daar ’n pragstuk van ’n moddermoskee, gebou in die Sahel-argitektuurstyl.

Dis veel nuwer. Dateer uit 1933.

Maar dan draai ’n mens weg na Bandiagara. Dis die naam van ’n dorp, maar ook van ’n plato. Bo op die plato, af teen die kranse, en onder die kranse, woon die Dogons. Dis een van die mees bestudeerde volke in Afrika.

Dis ’n unieke volk. Hul siening van die geloof, van astrologie, van die lewe in sy geheel, is so anders as dié van enige ander volk – ’n mens vind byna in elke Dogondorpie ’n Franse volkekundige.

Die eerste ding wat ons opgemerk het, is die name. Bandiagara self het reeds lekker van die tong afgerol. Toe kom ons by Djiguibombo, Kani-Kombolé, Tirelli, Ireli, Ibi en Bamba.

Die Dogons woon teen die kranse van Bandiagara. Maar voor hulle was die Tellem-mense hier.

Die Voetspore-manne het deur Dogonwêreld gereis met hul hand onder die ken – dit is ’n plek waaraan jy jou vergaap.

Net wanneer jy gewoond raak aan die huisies teen die kranse, begin jy die deure opmerk. Deure en vensters, elkeen uitgekerf - krokodille, slange, vroue se borste – alles simbolies en deel van hul komplekse lewensuitkyk.

Die Dogons glo in die god – die natuur. Hulle noem die god Amma. Die aarde, son, maan en sterre is deur die god geskep.

Alles wat hulle doen, al hul gebruike, rituele en praktyke het sy oorsprong in dit wat in die natuur verskyn.

Die manne het gaan slaap by ’n Dogon-gesin in Ireli. Ons het saam met hulle geëet. Skaapvleis is ook hier baie gewild.

Ná ete het die gesin ons vermaak met hul unieke musiek. Net ’n trom wat die pa speel, en die ma wat een van die voorsangers is. Die kinders, al nege van hulle, het elkeen bygedra.

Toe gaan slaap ons op die dak, of soos hulle sê, die terasse. Dit was lekker koel na ’n dag wat die temperatuur bo die veertig gedraai het.

Die manne het goed geslaap, tot vieruur die oggend. Toe sak daar ’n donderstorm uit.

Half deur die slaap, af teen die trappies van ’n modderhuisie, is ’n gedoente. Pas onder, en die reën hou op. Toe word die wêreld soos ’n drukkoker.

Daar is baie voordele om ’n plek te besoek buite die toeristeseisoen. Slaapplek is nie moeilik om te kry nie. Alles is ietwat goed­koper, alhoewel die verkopers ook meer desperaat is.

Dit raak naderhand uitputtend. Maar daar is ’n rede hoekom toeriste sekere gebiede op sekere tye nie besoek nie.

By die Bandiagara-plato, naby die dorpie Amani, is daar ’n eensame kruis onder ’n boom. ’n Italiaanse toeris het tot daar gekom, en nie verder nie.

Die temperatuur was 50 ºC. Hy is later in Italië begrawe, maar die kruis merk die plek waar hy gesterf het.

Die plato van Bandiagara is uniek. ’n Mens kan Mali toe kom net om die plek te ervaar en te beleef. Binne of buite seisoen. Wees net gewaarsku – in die hitte kan ’n mens doodgaan terwyl jy jou loop en verstom aan waar die Tellem eers gewoon het, en waar die Dogon tans bly.
. Lees ook ’n resensie oor Johan Badenhorst se nuutste boek Van Gansbaai tot Gaboen in hierdie bylaag

“MAGIESE KRAG”: Die Dogons het die Tellem verdryf, maar hulle het geglo die Tellem het oor magiese kragte beskik. Hulle was mense wat kon vlieg.

Besoek vandag die plek, en kyk op teen die kranse na waar die Tellem se huisies nog te sien is, en jy weet, dit was mense met magiese kragte.

Hoog op teen die kranse, op die onmoontlikste plekke, het die Tellem hul huisies gebou. Baie van die plekke is werklik fisiek onmoontlik om by uit te kom.

Die huisies teen die kranse het aan die Tellem beskerming gebied teen moontlike indringers. Maar hulle kon nie die Dogon se aanslag afweer nie.

Die Dogon het hul huisies teen dieselfde kranse gebou, meestal onder dié van die Tellem.

Vandag nog word die huisies van die Tellem gebruik deur die Dogon om hul belangrike mense, mense soos die Hogons, te begrawe.

Die beendere word in die modderhuisie toegemessel.